Bảo trì AHU FCU trong nhà máy: hạng mục kiểm tra và quy trình

AHU (air handling unit) là cụm xử lý không khí tập trung: nhận gió hồi và gió tươi, lọc bụi, trao đổi nhiệt với nước lạnh hoặc môi chất rồi cấp gió đã xử lý cho một khu vực. FCU (fan coil unit) là dàn ống có quạt đặt tại khu vực sử dụng, xử lý không khí cho một phòng, một khu chế biến hoặc một khoang nhỏ. Hai thiết bị khác cấu hình nhưng cùng nằm trong một lớp công việc: xử lý và phân phối không khí.

Bảo trì AHU FCU vì vậy được đọc theo lớp không khí trước khi đọc theo lớp lạnh. Bộ lọc, quạt và dây curoa, van, khay nước ngưng, ống gió và luồng gió quyết định chất lượng không khí tại khu vực sản xuất; phần máy nén, dàn ngưng và môi chất thuộc lớp lạnh, có nguyên tắc kiểm tra và chu kỳ riêng.

AHU: cụm xử lý không khí tập trung

Cụm AHU thường gồm bộ lọc nhiều cấp, một hoặc nhiều quạt, dàn trao đổi nhiệt, khay hứng nước ngưng, hệ van điều chỉnh lưu lượng và cửa gió hồi – gió tươi. Vì các phần này nằm trong cùng một vỏ máy, một hạng mục xuống cấp sẽ kéo theo các hạng mục khác: bộ lọc bám bụi làm quạt tải nhiều hơn, quạt tải nhiều hơn làm dây curoa mài nhanh, và khay nước ngưng bị bùn sẽ tạo ẩm ngay tại cụm máy.

FCU: dàn lạnh có quạt cục bộ

FCU nhận nước lạnh hoặc môi chất từ hệ thống trung tâm và phân phối khí trong một không gian giới hạn. Kiểm tra FCU tập trung vào bộ lọc tại cửa hút, quạt và ổ trục, bề mặt cánh tản nhiệt, đường nước và van, khay nước ngưng cùng hướng gió cấp; thiết bị được kiểm tra theo từng vị trí lắp đặt.

Ranh giới với phần lạnh và phần điện – điều khiển

Việc kiểm tra phía không khí chỉ kết luận trong phạm vi bộ lọc, quạt, van, khay nước ngưng, ống gió và luồng gió. Khi số liệu phía không khí vẫn tốt nhưng nhiệt độ hoặc độ ẩm khu vực không đạt, nguyên nhân thường nằm ở phần lạnh cấp nước hoặc môi chất; khi thiết bị đặt sai chế độ hoặc mất tín hiệu, nguyên nhân nằm ở phần điện – điều khiển.

Trong nhà xưởng, AHU và FCU chịu tải bụi và ẩm cao hơn nhiều so với không gian văn phòng: cửa ra vào mở theo nhịp sản xuất, xe nâng và thiết bị di chuyển liên tục, một số khu vực có hơi nước hoặc bụi mịn từ công đoạn chế biến. Lớp bụi và ẩm tích lại trong bộ lọc, trên bề mặt trao đổi nhiệt và trong khay nước ngưng chính là nơi chất lượng không khí bắt đầu suy giảm.

Điều kiện vận hành nhà máy

Nhà máy thường vận hành theo ca, cửa khu vực sản xuất mở nhiều lần trong ngày và dây chuyền không dừng theo lịch của hệ thống lạnh. Một số khu vực như chế biến, đóng gói hoặc kiểm tra sản phẩm yêu cầu kiểm soát cả nhiệt độ lẫn độ ẩm. Tốc độ bám bẩn của bộ lọc và tốc độ tích tụ nước ngưng vì vậy khác nhau giữa các khu vực trong cùng một nhà máy.

Hậu quả khi lớp không khí xuống cấp

Bộ lọc bám bẩn làm giảm lưu lượng gió và tăng độ tụt áp, nên quạt làm việc lâu hơn trong khi lượng gió cấp cho khu vực lại giảm. Khay nước ngưng bị bùn hoặc đường thoát tắc làm ẩm trở lại dòng khí cấp và có thể làm hỏng trần, vách hoặc thiết bị bên dưới. Luồng gió lệch gây chênh nhiệt độ giữa các vị trí trong cùng một khu vực.

Có hai thời điểm kiểm tra: theo kế hoạch định kỳ và khi xuất hiện dấu hiệu bất thường. Cả hai đều dựa trên số liệu ghi nhận được, không dựa trên một mốc thời gian cố định áp dụng cho mọi nhà máy. Việc đầu tiên khi lập kế hoạch là xác định chu kỳ phù hợp cho chính hệ thống đang vận hành.

Các yếu tố quyết định chu kỳ

Mức bụi của khu vực, độ ẩm môi trường, số ca và số giờ vận hành mỗi ngày, tải lạnh thực tế, tình trạng thiết bị và tuổi của bộ lọc, yêu cầu kỹ thuật của nhà sản xuất thiết bị và lịch sử vận hành của chính hệ thống là những yếu tố cần đưa vào để xác định chu kỳ. Với khu vực nhiều bụi, khoảng cách giữa hai lần kiểm tra bộ lọc thường ngắn hơn so với khu vực sạch.

Khi nào cần kiểm tra ngoài kế hoạch

Kiểm tra ngoài kế hoạch được đặt ra khi có thay đổi về cảm nhận hoặc số liệu: gió cấp yếu ở một số vị trí, chênh nhiệt độ gió vào – ra giảm, độ ẩm khu vực vượt dải mong muốn, xuất hiện nước nhỏ giọt, tiếng ồn hoặc rung bất thường ở cụm quạt, hoặc cảnh báo từ bộ điều khiển. Trong các trường hợp này, kiểm tra phía không khí trước để loại trừ nguyên nhân đơn giản nhất, rồi mới mở rộng sang lớp lạnh.

Danh mục kiểm tra AHU được chia theo cụm để mỗi hạng mục có tiêu chí đánh giá riêng và có số liệu ghi nhận được. Thứ tự dưới đây đi từ phần tiếp xúc nhiều bụi nhất tới phần ít chịu tải hơn.

Bộ lọc và độ tụt áp

Kiểm tra cấp lọc đang lắp, tình trạng khung và gioăng, mức bám bụi, hiện tượng rách hoặc xẹp cánh lọc và khe hở tại mép khung. Độ tụt áp trước – sau bộ lọc là chỉ số chính: giá trị tăng dần theo lượng bụi giữ lại và là căn cứ xác định thời điểm vệ sinh hoặc thay, khi đối chiếu với số liệu lần trước hoặc với giá trị khi lọc còn mới.

Quạt và động cơ quạt

Ghi nhận tiếng ồn, rung, nhiệt độ vỏ động cơ, dòng điện các pha và chiều quay; kiểm tra cánh quạt, độ bám bụi trên cánh, khe hở đầu cánh với vỏ và bu lông chân đế. Bụi bám không đều làm cánh mất cân bằng, rung tăng dần theo thời gian và ảnh hưởng tới ổ trục.

Dây curoa và puly

Kiểm tra độ căng, độ mòn mặt tiếp xúc, hiện tượng trượt, vết nứt, dầu hoặc bụi bám trên dây và tình trạng rãnh puly. Dây trượt làm tốc độ quạt không đạt thiết kế nên lưu lượng gió giảm dù động cơ vẫn chạy bình thường; dây quá căng lại tăng tải cho ổ trục. Cụm nhiều dây cần cùng bộ và cùng độ căng.

Van điều chỉnh và van gió

Đối chiếu vị trí thực tế của van nước và van gió với tín hiệu điều khiển; kiểm tra hành trình đóng – mở, hiện tượng kẹt hoặc rò rỉ tại trục van, tình trạng bộ chấp hành và độ kín của cánh van gió. Van gió không kín làm tỉ lệ gió tươi – gió hồi sai, kéo theo thay đổi nhiệt độ và độ ẩm khu vực.

Khay nước ngưng và đường thoát

Kiểm tra độ dốc của khay, mức cặn và bùn tích tụ, tình trạng đường thoát, bẫy nước và điểm thoát ra ngoài. Nước đọng lại trong khay sẽ bị cuốn trở lại dòng khí hoặc tràn ra ngoài vỏ máy – hạng mục này thường bị bỏ qua khi công việc chỉ dừng ở việc thay bộ lọc.

Ống gió, cửa gió và luồng gió

Kiểm tra độ kín của ống gió, tình trạng cách nhiệt, rò gió tại mối nối, bụi bám bên trong đường gió và vị trí cánh hướng dòng. Ghi nhận tốc độ gió tại các miệng gió chính và hướng gió tại đúng vị trí làm việc, vì luồng gió lệch làm nóng hoặc lạnh cục bộ dù nhiệt độ cài đặt không đổi.

FCU được kiểm tra theo từng vị trí lắp đặt vì mỗi thiết bị phục vụ một khu vực riêng và chịu mức bụi khác nhau. Danh mục dưới đây giữ cùng nguyên tắc với AHU nhưng ở quy mô cục bộ.

Bộ lọc tại cửa hút và bề mặt trao đổi nhiệt

Kiểm tra mức bám bụi của lưới lọc, tình trạng khung và khe hở xung quanh, sau đó kiểm tra bề mặt cánh tản nhiệt: bụi dày hoặc xơ vải bám thành lớp sẽ chặn gió qua dàn. Vệ sinh bề mặt cánh tản nhiệt cần đúng cách để không làm biến dạng cánh; sau khi vệ sinh phải đối chiếu lại lưu lượng gió, không chỉ đánh giá bằng cảm quan.

Quạt, ổ trục và hệ truyền động

Ghi nhận tiếng ồn, rung, tốc độ quay và dòng điện động cơ quạt ở các cấp tốc độ, kiểm tra khe hở ổ trục, tình trạng cánh quạt và hướng gió. FCU đặt trong khu vực sản xuất thường hút bụi mịn nên ổ trục và cánh quạt cần được kiểm tra theo từng vị trí, không suy đoán chung cho cả hệ thống.

Đường nước, van và bộ lọc nước

Kiểm tra rò rỉ tại các mối nối, tình trạng cách nhiệt đường ống, vị trí van cân bằng và chênh nhiệt độ nước vào – ra của chính FCU đó. Chênh nhiệt bất thường ở một FCU riêng lẻ thường liên quan tới van, lưu lượng nước hoặc bề mặt trao đổi nhiệt của thiết bị đó, chứ không phải của toàn hệ thống.

Khay nước ngưng và hướng gió cấp

Kiểm tra khay hứng nước, đường thoát, mức cặn và hiện tượng nước ứ gây mùi hoặc nhỏ giọt. Đồng thời kiểm tra hướng cánh gió: cánh hướng trực tiếp vào vị trí làm việc hoặc vào sản phẩm có thể gây lạnh cục bộ và ngưng ẩm, đây là điểm thường bị bỏ sót khi chỉ kiểm tra theo danh mục thiết bị.

Cập nhật: 14/09/2026 · Biên tập Á Châu Electric